Mapa ról: szczegółowe porównanie
Towarzysz to nie terapeuta, nie coach, nie spowiednik, nie katecheta. Albo inaczej: może być każdą z tych osób, ale w konkretnym momencie pełni jedną określoną rolę. Problem pojawia się wtedy, gdy role się mieszają: gdy zaczynasz „terapeutyzować” w czasie rozmowy, która miała być duchowym towarzyszeniem, albo gdy w trakcie spowiedzi zaczynasz udzielać porad coachingowych.
|
Aspekt |
Towarzysz |
Terapeuta |
Coach |
Spowiednik |
Kierownik duchowy |
|
Cel główny |
Rozeznanie Bożego działania |
Zdrowie psychiczne |
Osiągnięcie celu |
Pojednanie z Bogiem |
Wzrost duchowy |
|
Czas trwania |
Określony (np. 6-12 spotkań) |
Często długoterminowy |
Krótko/średnioterminowy |
Każdorazowo |
Często długoterminowy |
|
Kompetencje |
Formacja duchowa + podstawy psychologii |
Wykształcenie psychologiczne, certyfikat |
Certyfikat coachingu |
Święcenia kapłańskie |
Formacja teologiczna + doświadczenie |
|
Narzędzia |
Słuchanie, pytania, modlitwa |
Interwencje terapeutyczne |
Techniki coachingowe |
Sakrament, pouczenie |
Rozeznawanie, modlitwa |
Towarzysz a terapeuta
Towarzysz słucha, terapeuta leczy. To podstawowe rozróżnienie. Jeśli młody człowiek ma depresję, zaburzenia odżywiania, myśli samobójcze, uzależnienie — twoją rolą nie jest udawanie terapeuty. Twoją rolą jest delikatnie skierować go do specjalisty i towarzyszyć mu obok terapii, nie zamiast niej.
[PRZYKLAD]
Kasia, 16 lat, od miesiąca opowiada o tym, że „nie ma sensu żyć”. Najpierw mówiła to ogólnie, potem coraz bardziej osobiście. Jesteś jej towarzyszką z grupy młodzieżowej. Co robisz? Nie mówisz „wiem, co czujesz” (bo nie wiesz). Nie mówisz „musisz się więcej modlić” (bo to nie kwestia modlitwy, ale zdrowia). Nie obiecujesz, że będzie lepiej (bo nie wiesz). Mówisz: ” Widzę, że jest Ci ciężko. Jestem, jeśli chcesz porozmawiać. Razem możemy zastanowić się, gdzie poszukać pomocy. Mogę się tylko domyślać, co teraz przeżywasz. Nie ma nic złego w proszeniu o pomoc. Chcę Ci towarzyszyć w Twoich problemach.” Nie zostawiasz jej samej, ale też nie bierzesz na siebie odpowiedzialności, która wykracza poza twoje kompetencje.
[/PRZYKLAD]
Towarzysz a spowiednik
Spowiedź jest sakramentem — wymaga święceń kapłańskich. Jeśli młody człowiek mówi o grzechu, o tym, że chce się pojednać z Bogiem, twoją rolą nie jest go „wyspowiadać” na rozmowie. Nie możesz udzielić rozgrzeszenia. Ani odpuścić grzechów. Twoją rolą jest zachęcić go do skorzystania z sakramentu. Możesz zapytać: „Czy chciałbyś pójść do spowiedzi? Mogę ci towarzyszyć, jeśli tego potrzebujesz”. Ale nie mów „wyznaj mi to, ja ci pomogę” — to wprowadza w błąd.
Towarzysz a coach
Coaching koncentruje się na osiąganiu celów. Jeśli młody człowiek chce zaplanować swoją drogę zawodową, wybrać studia, zorganizować projekt — możesz mu pomóc. Ale nie zapominaj o wymiarze duchowym. Coach pyta „co chcesz osiągnąć?”. Towarzysz pyta „co Bóg chce przez ciebie uczynić?”. Te pytania się nie wykluczają, ale dopełniają.
Towarzysz a kierownik duchowy
Kierownictwo duchowe jest bardziej systematyczne i długoterminowe. Towarzyszenie często ma charakter interwencyjny, pojawia się w momencie kryzysu i kończy się, gdy kryzys mija. Jeśli widzisz, że młody człowiek potrzebuje stałego prowadzenia, pomóż mu znaleźć stałego kierownika duchowego. Nie próbuj zastąpić tej roli, jeśli nie masz odpowiedniej formacji.
Dlaczego te granice są ważne?
Bo towarzysz, który zaczyna „terapeutyzować”, przekracza swoje kompetencje i może wyrządzić krzywdę. Towarzysz, który zaczyna „spowiadać”, zaciera sakramentalny charakter spowiedzi. A towarzysz, który nie wie, gdzie się kończy jego rola, może zaszkodzić sobie wypalić się, przekroczyć własne granice, stracić rozeznanie.
[CWICZENIE] Mapa twoich ról
Weź kartkę. Narysuj cztery koła oznaczające: terapeutę, coacha, spowiednika, kierownika duchowego. W miejscu, gdzie się przecinają, napisz „towarzysz”. Zaznacz, gdzie ty się znajdujesz. Które role pełnisz na co dzień? Które koła nachodzą na siebie w twojej praktyce? Gdzie są twoje granice? Zaznacz to na rysunku.
[/CWICZENIE]
Sytuacja 1: Gdy potrzebna jest terapia
Objawy ostrzegawcze: zmiana nastroju (apatia, drażliwość, wybuchy złości), spadek energii, izolacja społeczna, samookaleczenia, mówienie o śmierci lub braku sensu życia, nagłe zmiany wagi, problemy ze snem, spadek ocen w szkole.
Twoja rola:
Sytuacja 2: Gdy potrzebna jest spowiedź
Młody człowiek mówi: „Mam coś na sumieniu”, „Zgrzeszyłem”, „Czuję się winny”.
Twoja rola:
Sytuacja 3: Gdy potrzebny jest coaching
Młody człowiek mówi: „Chcę schudnąć”, „Chcę lepiej się uczyć”, „Chcę znaleźć pracę”.
Twoja rola:
[ZAPAMIETAJ]
Towarzysz to osoba, która:
Masz już mapę ról i wiesz, czym różni się towarzysz od terapeuty, coacha czy spowiednika. Ale jak to wygląda w praktyce? Kiedy siedzisz naprzeciwko młodego człowieka, który płacze i mówi, że nie ma siły żyć wtedy teoria wydaje się odległa. Oto kilka konkretnych wskazówek, które pomogą ci utrzymać granice, nawet w trudnych sytuacjach: