1.1 Etapy rozwoju tożsamości.
Zdaniem E. H. Eriksona człowiek rozwija się według określonego planu, tzn. każda ze zdolności ego rozwija się sukcesywnie w określonym czasie, według wewnętrznych praw rozwoju. Każde stadium rozwoju zależne jest od przebiegu stadia wcześniejszego. Wiąże się z witalnością człowieka w poszczególnych okresach, cyklem życia. Erikson zaznacza, że rozwój człowieka trwa przez całe życie, gdyż poczucie tożsamości rozwija się zarówno u dziecka jak i u dorosłego. Uważa, że rozwój zachodzi przez pryzmat interakcji pomiędzy wewnętrznymi instynktami, a wymaganiami zewnętrznymi, społecznymi, kulturowymi.
Teoria Eriksona ujmuje rozwój człowieka od poczęcia aż do śmierci. Epigeneza stanowi podstawową zasadę rozwoju, cokolwiek wzrasta ma swój podstawowy plan rozwoju.
Kryzys rozumiany jest jako proces, w którym człowiek wypracowuje nowe formy realizowania własnych potrzeb oraz potrzeb innych, przystosowania się do środowiska. Związany jest także z aspektem realizowania samego siebie oraz funkcjonowania w relacjach.
Pozytywne rozwiązanie kryzysów rozwojowych prowadzi do wzmocnienia struktury ego oraz zwiększenia zdolności jednostki do elastycznego przystosowywania się do zmieniających się warunków życia i pojawiających się trudności. Dzięki temu człowiek skuteczniej wykorzystuje własne zasoby i możliwości rozwojowe. Efektem pomyślnego przezwyciężenia kryzysu jest osiągnięcie tzw. cnoty podstawowej. Stanowi ona wewnętrzną siłę, która powstaje dzięki zachowaniu równowagi pomiędzy przeciwstawnymi tendencjami charakterystycznymi dla danego stadium rozwoju. Oznacza to harmonijne współistnienie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych aspektów kryzysu rozwojowego, co sprzyja dalszemu, prawidłowemu rozwojowi psychospołecznemu jednostki.
Natomiast niekorzystne rozwiązanie kryzysu może sprzyjać utrwalaniu sztywnych wzorców funkcjonowania społecznego, ograniczać potencjał jednostki oraz utrudniać zaspokajanie potrzeb.

(ISSN 2082-7067 4(32)2017 KWARTALNIK NAUKOWY)

(Helen Bee, Psychologia rozwoju człowieka)
Erikson zaznacza, iż głównym zadaniem w okresie dorastania jest tożsamość a niepewność roli. Zwraca uwagę, że poczucie tożsamości dziecka ulega przeobrażeniu w wyniku zmian związanych z rozwojem płciowym, przyrostem masy ciała. Uznawał on ten moment jako tzw. moratorium pomiędzy dzieciństwem a dorosłością. Zaczyna rodzić się w młodym człowieku tożsamość, która umożliwi mu pełnienie nowych ról, które związane są z dorosłym życiem. Każdy nastolatek stoi przed wyzwaniem zintegrowania obrazu własnej osoby poprzez relacje z innymi, przekonania, cele zawodowe.
Piąte stadium rozwojowe związane jest z okresem rozwoju dorastania, a rozwiązywany kryzys dotyczy tożsamości vs pomieszania tożsamości. W tym czasie człowiek otrzymuje możliwości związane z przekazaniem życia oraz zdolnością do kierowania swoim życiem. Szczególnie istotnym wyzwaniem jest proces budowania spójnej tożsamości. Ważnym jest zaangażowanie się osoby dojrzewającej oraz środowiska rodzinnego, wsparcie znaczących osób. Młody człowiek odczuwa bezpieczeństwo, satysfakcję oraz komfort psychiczny wtedy, kiedy potrafi sprostać stawianym przed nim wymaganiom oraz doświadcza akceptacji i aprobaty otoczenia. Kiedy potrzeby te są zaspokojone młody człowiek znajduje w sobie siłę, aby osiągnąć spójną integralność samego siebie. Proces ten realizuje się poprzez witalną siłę wierności temu, co stanowi dla nastolatka inspirację w ramach społecznych ideologii, wzorców zachowań, stylu życia, który pociąga daną osobę. Proces kształtowania spójnej tożsamości zostanie zakłócony kiedy potrzeby afirmacji, akceptacji oraz autonomii nie zostaną w znaczący sposób zaspokojone. Harmonijny rozwój może zostać zablokowany przez poczucie odrzucenia, co doprowadzi do kryzysu tożsamości.
Pozytywne przejście kryzysu związane jest ze wspomnianą wcześniej cnotą wierności sobie, a w praktycznym ujęciu ze znalezieniem własnego sensu i celu.
Negatywna tożsamość kreuje się, kiedy młoda osoba ma poczucie posiadania wielu negatywnych cech, doświadcza poczucia rozproszenia ról, niepewności siebie, izolacją wobec samego siebie, dysocjacją lub dezintegracją tożsamości.
Pomieszanie ról jest elementem kryzysu rozwojowego w okresie adolescencji, stanem, w którym według Eriksona nastolatek nie wie kim jest oraz jaką rolę ma pełnić w środowisku społecznym. Stan ten ma często charakter przejściowy i jest naturalnym etapem. Doświadcza trudności w wyborze własnych przekonań oraz wartości, stara się eksperymentować, co może zakończyć się ukształtowaniem dojrzałej tożsamości. Pomieszanie ról jest kryzysem w drodze rozwoju, ale przykrą konsekwencją tego kryzysu może okazać się dyfuzja tożsamości.
Patologicznym zjawiskiem, konsekwencją tego okresu jest dyfuzja tożsamości, czyli brak spójnego poczucia własnej tożsamości. Młody człowiek nie potrafi odpowiedzieć sobie na pytanie o to kim jest, jakie ma cele, przekonania, wartości, gdzie podąża. W takim momencie człowiek niezdolny jest do podejmowania decyzji związanych z przyszłością. Nastolatek odczuwa niepewność co do własnej przyszłości, doświadcza niskiego poczucia własnej wartości, ma problemy z budowaniem trwałych relacji, podejmowaniem decyzji. Wzrasta także ryzyko podjęcia zachowań ryzykownych. Czynnikami wspierającymi rozwój dyfuzji tożsamości są liczne ograniczenia występujące w przechodzeniu przez dane kryzysy rozwojowe, doświadczenie traumy, odtrącenia, brak wystarczającego wsparcia ze strony osób znaczących, brak doświadczania różnych ról społecznych. Zjawisko to utrudnia proces usamodzielnieniea i wejście w etap dorosłości.
Formowanie się tożsamości osadzone jest w opisie statusu tożsamości Jamesa Marcii, który bazuje na teorii rozwoju Eriksona. Na formowanie się tożsamości nastolatka składa się kryzys oraz zobowiązanie. Kryzys związany jest z sferą dokonywania nowych wyborów, podejmowania decyzji, czego efektem jest przyjęcie danego zobowiązania w związku z określoną rolą.
Okres dorastania to czas licznych przemian biologicznych, które ujmowane są jako tzw. skok pokwitaniowy. Przemiany hormonalne rozwijają drugorzędowe oraz trzeciorzędowe cechy płciowe, osobowość oraz procesy myślowe. Erikson zaznacza, iż rozwój tożsamości ma charakter wertykalny, gdyż odrzucane zostają dziecięce identyfikacje, a przyjmowane są nowe konfiguracje. Występują następujące trudności w rozumieniu swojego miejsca w społeczeństwie oraz przyjęcia tożsamości zawodowej.
1.2 Dojrzewanie mózgu – kora przedczołowa, impulsywność, poszukiwanie bodźców
W skutek pewnych zmian w mózgu młody człowiek ma potrzebę zdobywania nagrody, gdyż w okresie dorastania aktywność układu dopaminowego zwiększa się. Wiąże się to z poszukiwaniem wrażeń i emocjonujących doświadczeń. Mózg jest zbiorem komórek, które komunikują się poprzez substancje chemiczne tj. neuroprzekaźniki.
W związku z przemianami chemicznymi mózgu oraz dążeniem do nagrody nastolatków cechuje: impulsywność (podejmowanie nieprzemyślanych działań), podatność na uzależnienia (gdyż wiążą się z uwalnianiem dopaminy) oraz hiperracjonalność (myślenie w sposób zbyt konkretny bez wzięcia pod uwagę kontekstu sytuacyjnego). W trakcie dorastania hiperracjonalność ewoluuje w stronę myślenia intuicyjnego opartego na znaczeniu, czyli w procesie decyzji nastolatek zaczyna brać pod uwagę kontekst sytuacyjny. Działania nastolatków nie są uwarunkowane przemianami hormonalnymi, ale zmianami w dopaminowych układzie nagrody oraz w korze mózgowej.
Procesy zachodzące w mózgu w okresie dorastania:
Przycinanie – zmniejszenie się liczby komórek mózgowych (neuronów) i połączeń między nimi.Pozbywamy się tych połączeń, które są zbędne, by mogły pozostać te, z których korzystamy. Od indywidualnych doświadczeń zależy, które obwody neuronalne zostanę odcięte. Mózg reaguje na to, na co zwracamy uwagę. Dlatego wczesny rozwój nowych umiejętności oraz trwanie w rozwoju zainteresowań w tym okresie jest kluczowe dla zachowania danych obwodów neuronalnych. Skupienie się na danych aspektach w okresie dorastania decyduje o rozwoju naszego mózgu w konkretnym obszarze.
Mielinizacja to proces tworzenia mieliny, czyli otoczki, który pokrywa włókna nerwowe. Osłonki mielinowe umożliwiają przepływ energii elektrycznej, co wiąże się z szybszym i bardziej uporządkowanym przepływem informacji.
Te procesy umożliwiają zintegrowany rozwój mózgu, ukierunkowany na używanie znacznej równowagi. Połączenia neuronalne, które są precyzyjne i efektywne umożliwiają podejmowanie mądrych wyborów oraz wnioskowanie na podstawie szerszej perspektywy i kontekstu.

(Siegel s. 80)
(Siegel s. 79)
Podręczny model mózgu w postaci dłoni jest pomocą w rozumieniu budowy i funkcjonowania mózgu. Palce stanowią korę mózgową, która znajduje się od razu pod skórą głowy. Umożliwia ona myślenie, zapamiętywanie, planowanie, refleksje, podejmowanie decyzji. Nasza samoświadomość i świadomość uwarunkowana jest procesami kory mózgowej. Po odsłonięciu placów prezentuje się układ limbiczny. Układ limbiczny odpowiedzialny jest za takie funkcje jak pamięć, uwaga, motywacje, emocje. Pień mózgu wykonuje zadania związane z czuwaniem i snem.
Interakcja pnia mózgu oraz układu limbicznego jest wypadkową reakcji złości bądź lęku.
Pień mózgu i układ limbiczny uznawane są za obszar podkorowy, ponieważ znajdują się pod korą mózgową. Mózg znajduje się na szczycie rdzenia kręgowego. Bodźce z cewy nerwowej, które przechodzą przez kręgosłup i sygnały z ciała procesy, które zachodzą w poszczególnych częściach ciała wpływają na aktywność neuronalną w obszarach podkorowych i korowych mózgu. Kora mózgowa uzdalnia do myślenia, oceniania.
Kora przedczołowa mózgu natolatka często nie jestw stanie się uspokoić, gdy nastolatek doświadcza silnych emocji. Kora przedczołowa u osoby dorosłej znacznie częściej działa hamująco niż u młodego człowieka w toku dorastania.
Informacje pochodzące z otoczenia docierają do ciała migdałowatego dwoma odmiennymi szlakami. Pierwszy z nich, określany jako droga pośrednia, zakłada wcześniejsze przetwarzanie bodźców przez korę nową, skąd następnie przekazywane są one do ciała migdałowatego. Drugi szlak, nazywany drogą bezpośrednią, umożliwia przekazanie informacji do ciała migdałowatego z pominięciem kory mózgowej. Wyniki badań przeprowadzonych wśród młodzieży wskazują, że w porównaniu z osobami dorosłymi częściej dochodzi u nich do aktywacji drogi bezpośredniej, nawet w sytuacjach o neutralnym charakterze.
1.3 Co jest kryzysem, a co normą rozwojową? – kalibracja wrażliwości towarzysza
Według ujęcia Siegela norma rozwojowa w okresie adolescencji oznacza takie sposoby przeżywania, myślenia i zachowania, które wynikają z prawidłowego procesu dojrzewania mózgu oraz realizacji zadań rozwojowych tego okresu. Obejmuje ona m.in. zwiększoną potrzebę niezależności, poszukiwanie własnej tożsamości, większą wrażliwość na relacje rówieśnicze, intensywność emocji oraz skłonność do eksplorowania nowych doświadczeń.
Siegel podkreśla, że zachowania charakterystyczne dla nastolatków, takie jak impulsywność, silne emocje, potrzeba autonomii czy kwestionowanie zasad dorosłych, często nie są przejawem zaburzenia, lecz elementem prawidłowego rozwoju, związanym z reorganizacją mózgu w okresie dorastania. Jednocześnie podkreśla znaczenie wsparcia dorosłych, którzy pomagają młodemu człowiekowi rozwijać samokontrolę, refleksyjność i odpowiedzialność.
Zachowania charakterystyczne dla okresu adolescencji, takie jak intensywność emocji, potrzeba autonomii czy skłonność do eksploracji, mieszczą się w granicach normy rozwojowej, o ile nie prowadzą do trwałej dezorganizacji funkcjonowania młodego człowieka. O patologii można mówić wówczas, gdy trudności w zakresie regulacji emocji, kontroli impulsów lub relacji społecznych przyjmują charakter nasilony, utrwalony i znacząco ograniczają codzienne funkcjonowanie młodego człowieka.
Normą rozwojową nie jest:
Aspekty istotne dla rozeznania granic normy rozwojowej:
Dorosły powinien potrafić odróżnić normę rozwojową od sygnałów wymagających interwencji. Nie każda złość, bunt czy konflikt oznacza problem – mogą być naturalnym elementem dojrzewania. Jednak długotrwałe pogorszenie funkcjonowania, zachowania autodestrukcyjne, izolacja czy uzależnienia wymagają podjęcia działań pomocowych.
Nastolatek nie potrafi ocenić w sposób właściwy skali i specyfiki zagrożeń, które wynikają z danego zachowania. Towarzysz ma za zadanie w procesie towarzyszenia także nazywać i zaznaczać przejawy zachowań, które szkodą młodemu człowiekowi. Ważne, aby przedstawić młodej osobie, że dane zachowanie jest niepokojące, ale oceniając zachowanie i jego szkodliwość, a nie osobę. Zachęcając do wspólnego przyglądnięcia się charakterystyce zachowania. Towarzysz może towarzyszyć w tym, aby młoda osoba sama dostrzegła szkodliwość danego czynu, opierając komunikat na obserwacji, ukazując możliwe konsekwencje, zyski oraz straty.
Towarzysz w relacji towarzyszenia z nastolatkiem nie ma pełnić funkcji surowego, narzucającego rodzica, ale być inspiracją do refleksji. Drogowskazem, mostem. Towarzysz wskazuje drogę, ale to młody człowiek wybiera ostateczny kierunek.
Przykładowe pytania skłaniające do refleksji:
Jak myślisz, do czego może to prowadzić?
Jak widzą tę sytuację inni?
Jak ty naprawdę to widzisz?
Uważasz, że to będzie dla ciebie dobre?
Czy szkodzi to innym?
Czy można by zachować się inaczej?
Czy jest to najlepsze rozwiązanie?
Chcesz wspólnie się nad tym zastanowić?
1.4 Przywiązanie i jego style (Bowlby) – jak wpływają na zdolność do relacji z towarzyszem
Teoria przywiązania Bowlby’ego osadzona jest w koncepcji psychoanalitycznej, która zakłada, iż zalążki osobowości człowieka kształtują się w ramach pierwszych społecznych interakcji. Wszelkie doświadczenia będą nadawać kierunek dalszemu rozwojowi. Szczególnie istotnym czynnikiem rozwoju więzi jest relacja dziecka z matką.
Model przywiązania wynika z tego, w jaki sposób przystosowujemy się do bliskich relacji w dzieciństwie. Jest to wyuczony mechanizm obronny, strategia przetrwania, która powstaje w umyśle pod wpływem naszych doświadczeń.
Koncepcja ta zakłada, że dziecko ma zestaw instynktownych zachowań, które prowokują innych do tego, aby otoczyli go opieką oraz czułością (płacz, śmiech, kontakt wzrokowy, wyciąganie rąk). Matka także posiada instynktowne zachowania, które związane są z reakcją na potrzeby dziecka. Pomiędzy dzieckiem a matką zachodzi konkretny proces bodźca oraz reakcji, co w konsekwencji prowadzi do przywiązania. Dziecko ma wrodzoną potrzebę więzi z opiekunem, który stanowi tzw. bezpieczną bazę – obecność opiekuna jest przejawem poczucia stabilności i bezpieczeństwa. Jakość więzi z opiekunem wpływa bezpośrednio na rozwój psychoemocjonalny człowieka, a także odzwierciedla sposób budowania przez niego relacji w dorosłym życiu.
Według Bowlby’ego fundament więzi przywiązaniowej stanowią wewnętrzne modele operacyjne, obejmujące dwa wzajemnie powiązane komponenty: obraz opiekuna oraz obraz własnej osoby. Kształtują się one na podstawie doświadczeń dziecka w relacji z opiekunem i umożliwiają przewidywanie zachowań osób, z którymi dziecko pozostaje w bliskiej więzi emocjonalnej. Jeżeli opiekun jest dostępny, responsywny i adekwatnie odpowiada na potrzeby dziecka, rozwija się pozytywny obraz zarówno innych ludzi, jak i samego siebie. Natomiast brak wrażliwości i dostępności ze strony opiekuna sprzyja kształtowaniu negatywnych przekonań dotyczących własnej wartości oraz relacji z innymi.
Style przywiązania
Badania nad teorią przywiązania rozwinęła Ainsworth i in. (1978) wyróżniający trzy style przywiązania, które wykształcają się pomiędzy matką i dzieckiem: bezpieczny, unikowy i lękowo-ambiwalentny
Model unikający rozwija się w kontakcie z rodzicem, który często nie dostrzega sygnałów niewerbalnych dziecka, takich jak płacz czy wyraz twarzy, albo reaguje na nie z opóźnieniem. W takich warunkach dziecko uczy się ograniczać okazywanie emocji oraz potrzeb związanych z bliskością, ponieważ nie przynosi to oczekiwanego wsparcia. W konsekwencji kształtuje się przekonanie, że nie można polegać na innych, a samodzielność staje się podstawową strategią radzenia sobie. W życiu dorosłym osoby z unikającym stylem przywiązania często unikają nadmiernej bliskości emocjonalnej, mają trudności z wyrażaniem uczuć oraz preferują zachowanie niezależności i dystansu w relacjach interpersonalnych. Wiele osób z unikającym modelem przywiązania ma trudności z wyrażaniem swoich potrzeb i unika sytuacji, w których są w jakikolwiek sposób od kogoś zależni. Wewnętrzny model operacyjny obejmuje zazwyczaj pozytywny obraz siebie oraz negatywny obraz innych osób, które postrzegane są jako mało dostępne i niewystarczająco wspierające.
Model lękowo-ambiwalentny charakteryzuje się silną potrzebą bliskości przy jednoczesnym lęku przed odrzuceniem i opuszczeniem. Dziecko nawiązuje więź ambiwalentną, gdy w kontakcie z niespójnym i intruzywnym rodzicem nigdy nie ma pewności, czy zostanie zauważone i czy będzie mogło się poczuć bezpiecznie. Dotyczy to około dziesięciu do piętnastu procent społeczeństwa.
Osoby reprezentujące ten styl przywiązania często odczuwają niepewność co do dostępności i zaangażowania bliskich osób, przez co mogą wykazywać nadmierną zależność emocjonalną oraz potrzebę ciągłego potwierdzania uczuć. W relacjach interpersonalnych nierzadko doświadczają intensywnych emocji, zazdrości i obaw związanych z utratą więzi. U podłoża tego wzorca leżą najczęściej niespójne i nieprzewidywalne reakcje opiekunów we wczesnym dzieciństwie, które utrudniają dziecku wykształcenie poczucia bezpieczeństwa oraz zaufania do innych i do samego siebie.
Zmiana z ambiwalentnego wzorca przywiązania na bardziej bezpieczny dokonuje się poprzez proces terapeutyczny, w trakcie którego osoba rozwija umiejętność rozpoznawania, rozumienia i regulowania własnych emocji. Prowadzi to do poprawy jakości relacji interpersonalnych, w tym więzi z partnerem oraz przyjaciółmi. Wewnętrzne modele przywiązania obejmują bowiem nie tylko utrwalone sposoby funkcjonowania w relacjach z innymi, lecz także przekonania dotyczące własnej osoby. Wyniki badań wskazują, że każdy rodzic ma możliwość ukształtowania z dzieckiem bezpiecznej więzi, niezależnie od doświadczeń z własnego dzieciństwa. Warunkiem jest jednak uświadomienie sobie wpływu przeszłych doświadczeń na obecne funkcjonowanie oraz przepracowanie ich w celu wykształcenia bezpieczniejszego modelu przywiązania. Gdy zrozumiemy doświadczenia z wczesnego dzieciństwa, a zwłaszcza swoje relacje z rodzicami, możemy zmienić lęków model przywiązania na model bezpieczny. Rozumienie siebie jest podstawowym narzędziem psychowzroczności służącym zintegrowaniu własnego życia.
Bezpieczny model przywiązania kształtuje się wówczas, gdy opiekun jest dostępny emocjonalnie, wrażliwy na potrzeby dziecka oraz reaguje na nie w sposób adekwatny i przewidywalny. Dzięki powtarzającym się doświadczeniom wsparcia i akceptacji dziecko rozwija poczucie bezpieczeństwa oraz zaufanie do opiekuna, co sprzyja swobodnemu eksplorowaniu otoczenia i podejmowaniu nowych aktywności. W efekcie tworzą się pozytywne wewnętrzne modele operacyjne, obejmujące przekonanie o własnej wartości oraz o tym, że inni ludzie są godni zaufania i gotowi do udzielenia wsparcia. W życiu dorosłym osoby z bezpiecznym stylem przywiązania zwykle potrafią budować stabilne, satysfakcjonujące relacje, otwarcie wyrażać emocje oraz skutecznie korzystać ze wsparcia bliskich, zachowując jednocześnie odpowiedni poziom autonomii.
Czwarta odmiana więzi rozwija się na bazie pierwszych trzech, ale dodatkowym czynnikiem jest fakt, że z jakiegoś powodu rodzic wzbudza w dziecku silny lęk. Osoby charakteryzujące się zdezorganizowanym stylem przywiązania często wykazują wewnętrzne poczucie chaosu oraz obniżoną odporność psychiczną. Mogą mieć trudności w tworzeniu satysfakcjonujących relacji interpersonalnych, a także w regulowaniu emocji i utrzymaniu racjonalnego sposobu myślenia w sytuacjach silnego stresu. Wzorzec ten może również sprzyjać występowaniu zjawiska dysocjacji, rozumianej jako oddzielenie od siebie elementów doświadczenia psychicznego, które zazwyczaj pozostają ze sobą zintegrowane, takich jak emocje i wspomnienia czy myśli oraz zachowania. Osoba doświadczająca dysocjacji może odczuwać stan nierealności, dystansu wobec własnych przeżyć oraz wewnętrznego rozbicia. Pień mózgu uruchamia mechanizmy obronne związane z reakcją ucieczki lub zamrożenia, przekazując sygnał nakazujący unikanie zagrożenia. Z kolei układ limbiczny wywołuje potrzebę poszukiwania kontaktu z opiekunem, który może zapewnić dziecku poczucie bezpieczeństwa, ukojenie i ochronę. Dziecko znajduje się więc w sytuacji sprzeczności, ponieważ nie jest możliwe jednoczesne unikanie osoby wywołującej lęk oraz zwracanie się do niej w celu uzyskania wsparcia i opieki.
Przywiązanie a relacja z towarzyszem
Świadomość różnorodności schematów budowania relacji osób, z którymi pozostajemy w kontakcie, którym towarzyszymy jest kluczowa dla procesu budowania relacji.
Relacja z towarzyszem jest czynnikiem kluczowym w procesie towarzyszenia, podobnie jak relacja terapeutyczna jest czynnikiem wiodącym w procesie zdrowienia.
,,Pracę nad żalem należy dzielić z innymi. W dzieleniu nie może być jednak zniecierpliwienia, potępienia ani znudzenia powtarzaniem, ponieważ powtórzenie jest konieczne do osiągnięcia katharsis, internalizacji i ostatecznego, nieświadomego pogodzenia się z rzeczywistością straty.” (Bertha G. Simos)
W procesie opowiadania własnej historii uzdrawiające jest to, że ja dzielę się swoją historią komuś i ja sam mogę ją wyraźnie usłyszeć. Jako towarzysz mogę towarzyszyć w indywidualnej drodze przeżyć osoby, której towarzyszę, ale jestem obok jej własnego wewnętrznego procesu, a nie bezpośrednio w nim. Kluczowym w relacji towarzyszenia jest podążanie za potrzebami osoby, której towarzyszymy – w jej tempie, na jej zasadach.
Nie ma zatem jednej indywidualnej drogi towarzyszenia.
Koncepcja humanistyczna ,,ja” Carla Rogersa
Rogers zakładał, że człowiek posiada naturalną tendencję do rozwoju, wzrostu i samorealizacji. Każda osoba ma potencjał do dokonywania pozytywnych zmian, jeśli znajduje się w odpowiednich warunkach psychologicznych – szczególnie w relacji opartej na akceptacji, empatii i autentyczności. Według Rogersa człowiek tworzy obraz samego siebie, czyli strukturę Ja, która obejmuje przekonania dotyczące własnej osoby, swoich możliwości, wartości i relacji z innymi.
Wyróżniał:
Im większa zgodność między Ja realnym a Ja idealnym, tym większe poczucie spójności i dobrostanu psychicznego. Natomiast duża rozbieżność może prowadzić do napięcia, lęku i trudności emocjonalnych. Jako towarzysz ja jestem obecny w tym procesie na tyle na ile osoba, której towarzysze pozwoli mi w nim być obecną. Bez kontroli, narzucania i próby przepracowania przeżyć, doświadczeń wedle własnego pomysłu i punktu spojrzenia.
Literatura
Bee, H. (2004). Psychologia rozwoju człowieka. Zysk i S-ka.
Kubacka-Jasiecka, L. (2010). Interwencja kryzysowa. Pomoc w kryzysach psychologicznych. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Siegel, D. J. (2016). Burza w mózgu nastolatka. Potencjał okresu dorastania (K. Bochenek, Tłum.). Wydawnictwo MiND.